Môn Địa lý cấp trung học phổ thông trong chương trình giáo dục phổ thông mới

Chủ nhật - 21/01/2018 02:54
1. Đặc điểm môn Địa lý cấp THPT

Ở cấp tiểu học và trung học cơ sở, nội dung giáo dục địa lý nằm trong môn Lịch sử và Địa lý. Ở cấp trung học phổ thông (THPT), Địa lý là môn học độc lập thuộc nhóm các môn học được lựa chọn.
Địa lý góp phần hình thành và phát triển cho học sinh (HS) các phẩm chất và năng lực chung, đồng thời phát triển các năng lực chuyên môn gắn liền với đặc thù của môn học như: nhận thức thế giới theo quan điểm không gian, giải thích các hiện tượng và quá trình địa lí, sử dụng các công cụ của Địa lý học; thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin địa lý; vận dụng kiến thức, kỹ năng địa lý vào thực tiễn.

Địa lý là môn học có đặc trưng vừa thuộc lĩnh vực khoa học xã hội (Địa lý kinh tế – xã hội) vừa thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên (Địa lý tự nhiên). Do vậy, môn Địa lý giúp HS nắm được những đặc điểm tổng quát của khoa học Địa lý, các ngành nghề có liên quan, khả năng ứng dụng kiến thức trong đời sống; đồng thời, củng cố và mở rộng nền tảng tri thức, kĩ năng phổ thông cốt lõi đã được hình thành ở giai đoạn giáo dục cơ bản, tạo cơ sở vững chắc giúp HS tiếp tục theo học các ngành nghề có liên quan.

2. Quan điểm xây dựng chương trình môn Địa lý cấp THPT

2.1. Cụ thể hoá các định hướng chung cho tất cả các môn học như: quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt, kế hoạch giáo dục và các định hướng về nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả, điều kiện thực hiện và phát triển chương trình; định hướng xây dựng chương trình giáo dục khoa học xã hội. Chương trình được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực; xác định rõ các phẩm chất và năng lực có thể hình thành, phát triển. Chương trình lấy điểm xuất phát để lựa chọn các nội dung dạy học là đảm bảo các yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực. Bên cạnh đó, hình thành và phát triển các phẩm chất và năng lực cho HS thông qua việc hướng dẫn các em tiếp thu và vận dụng hệ thống kiến thức cơ bản của môn học.

2.2. Mang tính kế thừa và phát triển từ các chương trình đã có, tiếp thu kinh nghiệm phát triển chương trình của các nước có nền giáo dục tiên tiến, tiếp cận với những thành tựu của khoa học Địa lý; phù hợp với thực tiễn xã hội, giáo dục, điều kiện và khả năng học tập của học sinh ở các vùng, miền khác nhau. Nội dung được thiết kế theo ba mạch: địa lý đại cương, địa lý thế giới, địa lí Việt Nam, bao gồm kiến thức về địa lý tự nhiên và địa lý kinh tế – xã hội.

2.3. Chú trọng tích hợp, thực hành, gắn nội dung môn học với thực tiễn nhằm rèn luyện cho HS kỹ năng vận dụng kiến thức địa lý vào việc tìm hiểu và giải quyết ở mức độ nhất định một số vấn đề của thực tiễn, đáp ứng đòi hỏi của cuộc sống. Tính tích hợp được thể hiện ở nhiều mức độ và hình thức khác nhau. Thực hành, luyện tập, vận dụng được xem là công cụ thiết thực, hiệu quả để phát triển năng lực HS.

2.4. Có tính mở, phân hoá và định hướng nghề nghiệp, dành thời lượng nhất định để hướng dẫn HS thực hành tìm hiểu địa lý địa phương phù hợp với điều kiện thực tế. Các nội dung cốt lõi của chương trình được trình bày theo hướng khái quát, không đi sâu vào chi tiết, tạo điều kiện để chủ động, sáng tạo trong thực hiện. Đối với những HS có định hướng nghề nghiệp cần sử dụng nhiều kiến thức địa lý, chương trình có các chuyên đề học tập ở mỗi lớp.

3. Mục tiêu chương trình môn Địa lý cấp THPT

Cụ thể hoá mục tiêu CTGDPT tổng thể; tiếp tục phát triển ở HS những phẩm chất, năng lực đã được hình thành trong giai đoạn giáo dục cơ bản; phát triển và hoàn thiện các năng lực đặc thù môn học như: nhận thức thế giới theo quan điểm không gian; giải thích các hiện tượng và quá trình địa lí; sử dụng các công cụ của Địa lý học và tổ chức học tập thực địa; thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin địa lý; vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn và định hướng nghề nghiệp. Các năng lực này được hình thành và phát triển thông qua việc trang bị những kiến thức về địa lý đại cương, địa lý kinh tế – xã hội thế giới, địa lý Việt Nam và phương pháp giáo dục đề cao hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo của HS.

4. Các yêu cầu cần đạt

4.1. Hình thành và phát triển cho HS thế giới quan khoa học và các phẩm chất yêu thiên nhiên; có ý thức, niềm tin và hành động cụ thể trong việc sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ 6 môi trường; yêu quý người lao động, tôn trọng những giá trị nhân văn khác nhau; rèn luyện được sự tự tin, trung thực, khách quan; đồng thời hình thành và phát triển được các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo.

4.2. Hình thành và phát triển cho HS năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, cụ thể là năng lực địa lý, bao gồm các thành phần sau: Nhận thức thế giới theo quan điểm không gian; Năng lực giải thích các hiện tượng và quá trình địa lý (tự nhiên, kinh tế – xã hội); Năng lực sử dụng các công cụ của Địa lí học và tổ chức học tập thực địa; Năng lực thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin địa lý; Năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn.

5. Phương pháp giáo dục; hình thức tổ chức dạy học và phương tiện

5.1. Giáo viên là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, khuyến khích, tạo môi trường học tập cho HS - người hoạt động học tập chủ động, tích cực, sáng tạo. Dưới sự tổ chức của GV, HS được trải nghiệm, hoạt động đa dạng và đúng hướng theo các hình thức và phương pháp học tập khoa học, hợp lý; nhận thức và gắn bài học địa lý với thực tiễn địa phương, đất nước, thế giới; vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề về môi trường, kinh tế – xã hội tại địa phương; từ đó được phát triển nhận thức, kĩ năng địa lý, hình thành thái độ tích cực, phát triển các năng lực chuyên môn, góp phần vào hình thành các năng lực cốt lõi. Nội dung môn học có tính tổng hợp cao, thích hợp cho sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau, nên trong dạy học cần sử dụng đa dạng các phương pháp. Dạy học theo định hướng năng lực đề cao các hoạt động học tập của HS, cần tăng cường tối đa các phương pháp đề cao chủ thể HS: thảo luận, tranh luận, đóng vai, dự án, viết báo cáo,... Tuỳ vào nội dung, điều kiện học tập cụ thể và đối tượng HS để sử dụng thích hợp và sáng tạo kĩ thuật trong các phương pháp dạy học này, lôi cuốn tối đa việc tham gia chủ động, tích cực của học sinh vào quá trình dạy học. Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, hỏi đáp,... cần được sử dụng theo hướng phát huy tính tích cực và hứng thú học tập của HS. Tuy nhiên, cần giảm đến mức tối đa các phương pháp nặng về thuyết trình một chiều, ít (hoặc không có) sự tham gia hoạt động của HS.

5.2. Các hình thức dạy học trong môn Địa lý rất đa dạng: dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, dạy học theo lớp; dạy học trên lớp, dạy học ngoài trời, dạy học trong thực tế, thực địa; tham quan, khảo sát địa phương, seminar; sưu tầm, hệ thống hoá, trưng bày, giới thiệu, triển lãm; thực hành, trò chơi, thí nghiệm địa lí, tự học,... Mỗi hình thức thích hợp với một hoặc một số phương pháp dạy học, đồng thời có thế mạnh và hạn chế riêng nên cần được kết hợp với nhau trong quá trình dạy học. Tuy nhiên, phù hợp với dạy học phát triển năng lực cần tăng cường tối đa các hình thức tổ chức dạy học đề cao hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo của HS.
5.3. Sử dụng phương tiện dạy học với các yêu cầu cơ bản: đảm bảo phù hợp với mục tiêu và nội dung dạy học, đúng lúc, phối hợp nhiều loại khác nhau, đủ cường độ và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS. Phương tiện dạy học có nhiều loại khác nhau, phổ biến trong dạy học môn Địa lý ở THPT là bản đồ giáo khoa, Atlat Địa lý Việt Nam, tập bản đồ địa lý tự nhiên đại cương, địa lý thế giới; tranh ảnh, mô hình; các dụng cụ quan trắc thời tiết, dụng cụ đo vẽ địa hình; băng đĩa, video clip; tài liệu, tư liệu kinh tế - xã hội; thiết bị công nghệ thông tin và truyền thông; phòng địa lý.  Để sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học, trong quá trình dạy học cần tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện để HS biết tìm tòi, khám phá, khai thác và chiếm lĩnh kiến thức từ các phương tiện dạy học địa lý; qua đó, HS vừa có được kiến thức, vừa được rèn luyện các kỹ năng địa lý và biết cách thức vận dụng kiến thức địa lý vào thực tiễn. Công nghệ thông tin ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong dạy học nói chung và dạy học địa lý nói riêng. Do vậy, cần khuyến khích và tạo điều kiện, môi trường học tập thuận lợi cho HS khai thác thông tin từ Internet để phục vụ học tập; rèn luyện cho HS kỹ năng xử lý, trình bày thông tin địa lý bằng công nghệ thông tin và truyền thông; lập các trang Website học tập, trình bày báo cáo địa lý bằng các phần mềm thông dụng và thích hợp, xây dựng các video clip giới thiệu sự vật, hiện tượng địa lý.

6. Đánh giá kết quả giáo dục
6.1. Định hướng đánh giá

Đánh giá kết quả học tập của HS trong môn Địa lý là hoạt động xem xét, so sánh mức độ đạt được của mỗi HS theo yêu cầu cần đạt của môn học đã đề ra, tìm ra những nguyên nhân và tiềm năng học tập của các em.

Đánh giá là một bộ phận hợp thành quan trọng của quá trình dạy học, vừa thu thập các thông tin về chất lượng học tập, phân loại học sinh; vừa nhằm điều chỉnh việc dạy học, thúc đẩy quá trình học tập của học sinh. Trong đó, mục đích bao trùm của đánh giá là nhằm vào sự tiến bộ trong học tập địa lý, sự phát triển của HS.

6.2. Nguyên tắc đánh giá

Phải đảm bảo tính toàn diện, khách quan, chính xác, phân hoá; kết hợp đánh giá trong suốt cả quá trình học tập (đánh giá quá trình) và đánh giá vào cuối kỳ, cuối năm học (đánh giá tổng kết); kết hợp đánh giá của GV đối với HS và việc các em đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá; đánh giá định lượng và định tính; đánh giá lý thuyết và thực hành; đánh giá trong hoạt động trên lớp và ngoài lớp, ngoài thực địa,...

6.3. Cách thức đánh giá

Đánh giá theo định hướng năng lực trong môn Địa lý tập trung chủ yếu vào: Việc thông hiểu các kiến thức cơ bản, thiết thực của HS và mức độ thành thạo của kĩ năng địa lý trong quá trình học tập; Tập trung đánh giá việc vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ để giải quyết các vấn đề trong tình huống của học tập và thực tiễn.

Để thực hiện đánh giá kết quả học tập theo định hướng năng lực cần xác định rõ các biểu hiện cụ thể của phẩm chất và năng lực.

6. 4. Hình thức và phương pháp đánh giá

Đa dạng hoá việc đánh giá, sử dụng nhiều hình thức và công cụ đánh giá khác nhau trong môn Địa lý, như hình thức tự luận và trắc nghiệm khách quan, kiểm tra miệng và kiểm tra viết, bài lí thuyết và bài thực hành,...; các phương pháp quan sát, đánh giá sản phẩm học tập của HS (bài làm, bài tập, bài thực hành, bài báo cáo, sản phẩm của hoạt động dự án, của hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật,...).

Tác giả bài viết: Bùi Quý Khiêm

Nguồn tin: Tổng hợp

  Ý kiến bạn đọc

Bạn cần trở thành thành viên của nhóm để có thể bình luận bài viết này. Nhấn vào đây để đăng ký làm thành viên nhóm!
VIDEO TUYÊN TRUYỀN
THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
Sếu đầu đỏ
Sếu đầu đỏ
Đồng sen Tháp Mười
Đồng sen Tháp Mười
Du lịch Gáo Giồng
Du lịch Gáo Giồng
Di tích Gò Tháp
Di tích Gò Tháp
Lăng cụ Phó Bảng
Lăng cụ Phó Bảng
Làng hoa Sa Đéc
Làng hoa Sa Đéc
Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê
Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê
Di tích Xẻo Quýt
Di tích Xẻo Quýt
THỐNG KÊ LƯỢT TRUY CẬP
  • Đang truy cập53
  • Hôm nay1,169
  • Tháng hiện tại35,115
  • Tổng lượt truy cập648,851

 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây